۱۰ داروی شیمی درمانی برای درمان سرطان معده + ترکیبات رایج

تشخیص سرطان معده معمولاً با پرسش‌های زیادی درباره روش‌های درمان همراه است؛ یکی از مهم‌ترین آن‌ها این است که چه داروهایی برای شیمی‌درمانی این بیماری استفاده می‌شوند و آیا همه بیماران داروهای یکسانی دریافت می‌کنند؟ در واقع، انتخاب داروهای شیمی درمانی برای درمان سرطان معده به مرحله بیماری، امکان انجام جراحی، وضعیت عمومی بیمار، درمان‌های قبلی و ویژگی‌های مولکولی تومور بستگی دارد.

داروهایی مانند فلوئورواوراسیل (5-FU)، کاپسیتابین، اگزالی‌پلاتین، سیس‌پلاتین، دوستاکسل و پاکلیتاکسل از جمله داروهایی هستند که ممکن است به‌تنهایی یا بیشتر به‌صورت ترکیبی در برنامه درمانی سرطان معده به کار روند. برخی بیماران نیز بسته به نتایج آزمایش‌های تومور، علاوه بر شیمی‌درمانی به درمان هدفمند یا ایمونوتراپی نیاز دارند.

---

در این مقاله با ۱۰ مورد از داروهای شیمی درمانی برای درمان سرطان معده، نحوه عملکرد آن‌ها و رژیم‌های ترکیبی رایجی مانند FLOT، FOLFOX و CAPOX آشنا می‌شویم و توضیح می‌دهیم که چرا یک رژیم درمانی برای همه بیماران مناسب نیست.

سرطان معده چیست؟

سرطان معده زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های غیرطبیعی در بافت معده شروع به رشد و تکثیر کنترل‌نشده می‌کنند. معده یکی از بخش‌های اصلی دستگاه گوارش است که نقش مهمی در ذخیره، مخلوط‌کردن و هضم اولیه غذا دارد.

سرطان معده در مراحل اولیه ممکن است علائم مشخصی ایجاد نکند، اما با پیشرفت بیماری می‌تواند با نشانه‌هایی مانند کاهش وزن ناخواسته، کاهش اشتها، احساس سیری زودرس، درد یا ناراحتی شکم، تهوع، استفراغ یا خونریزی گوارشی همراه شود.

انتخاب روش درمان به مرحله و محل سرطان، امکان جراحی، وضعیت عمومی بیمار و ویژگی‌های زیستی و مولکولی تومور بستگی دارد. جراحی، شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمونوتراپی و در برخی شرایط پرتودرمانی می‌توانند بخشی از برنامه درمان سرطان معده باشند.

شیمی درمانی

شیمی درمانی نوعی درمان سرطان است که از داروهای قوی برای کشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. این داروها عوامل شیمی درمانی نامیده می‌شوند و با هدف قرار دادن سلول‌هایی که به سرعت در بدن تقسیم می‌شوند عمل می‌کنند. از آنجایی که سلول‌های سرطانی تمایل دارند سریع‌تر از اکثر سلول‌های طبیعی تقسیم شوند به ویژه در معرض شیمی‌درمانی هستند.

از آنجایی که داروهای شیمی درمانی تمام سلول‌هایی که به سرعت تقسیم می‌شوند را هدف قرار می‌دهند، می‌توانند بر برخی سلول‌های طبیعی مانند سلول‌های مغز استخوان، دستگاه گوارش و فولیکول‌های مو که به سرعت تقسیم می‌شوند نیز تأثیر بگذارند. به همین دلیل است که شیمی درمانی اغلب عوارض جانبی مانند ریزش مو، حالت تهوع و خستگی دارد.

داروهای شیمی درمانی مختلفی در دسترس بیماران است و می‌توان از آنها در ترکیبات مختلف برای درمان سرطان معده استفاده کرد. داروهای خاص مورد استفاده و نحوه ترکیب آنها به عوامل مختلفی از جمله استیج سرطان، سلامت کلی بیمار و اینکه شیمی درمانی چطور با سایر درمان‌ها ترکیب می‌شود بستگی دارد.

آیا همه بیماران سرطان معده داروهای یکسانی دریافت می‌کنند؟

خیر. معرفی داروهای شیمی‌درمانی سرطان معده به این معنا نیست که همه این داروها برای هر بیمار تجویز می‌شوند. در بسیاری از موارد، چند داروی شیمی‌درمانی در قالب یک رژیم مشخص با یکدیگر ترکیب می‌شوند و انتخاب رژیم به شرایط هر بیمار بستگی دارد.

مرحله سرطان، قابل جراحی بودن تومور، درمان‌های قبلی، سن و وضعیت عمومی بیمار، عملکرد کلیه و کبد و احتمال بروز عوارض جانبی از جمله عوامل مؤثر بر انتخاب شیمی‌درمانی هستند.

در سرطان معده پیشرفته، بررسی برخی نشانگرهای زیستی و مولکولی تومور نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است؛ زیرا نتایج این آزمایش‌ها ممکن است مشخص کنند که بیمار علاوه بر شیمی‌درمانی، کاندید درمان هدفمند یا ایمونوتراپی نیز هست.

---

بنابراین، نمی‌توان یکی از داروهای این فهرست را به‌عنوان «بهترین داروی شیمی‌درمانی سرطان معده» برای همه بیماران معرفی کرد و انتخاب درمان باید توسط تیم انکولوژی و براساس شرایط فردی انجام شود.

داروهای شیمی درمانی سرطان معده

شیمی درمانی یک گزینه درمانی حیاتی برای سرطان معده است و اغلب شامل استفاده از ترکیبی از داروها برای دستیابی به بهترین نتایج است. در این بخش مقاله برخی از رایج‌ترین داروهای شیمی درمانی مورد استفاده برای درمان سرطان معده را مرور می‌کنیم و نحوه عملکرد و نقش هر یک را در روند درمان این بیماری توضیح می‌دهیم.

**5-**FU (فلوئورواوراسیل)

فلوئورواوراسیل، که اغلب با نام اختصاری 5-FU شناخته می‌شود یکی از داروهای اصلی درمان سرطان معده است. این دارو با تداخل در توانایی سلول‌های سرطانی برای سنتز DNA که برای رشد و تقسیم آنها ضروری است عمل می‌کند. FU-5 با ایجاد اختلال در این فرآیند به طور موثری تکثیر سلول‌های سرطانی را کند یا متوقف می‌کند. این دارو در بسیاری از برنامه‌های درمانی با لوکوورین (اسید فولینیک) همراه می‌شود که اثربخشی آن را افزایش می‌دهد. لوکوورین این کار را با تثبیت اتصال بین 5-FU و آنزیم هدف در سلول‌های سرطانی انجام می‌دهد و در نتیجه قابلیت‌های مبارزه با سرطان دارو را تقویت می‌کند.

کاپسیتابین

کاپسیتابین یک داروی شیمی درمانی خوراکی است که در داخل بدن به 5-FU تبدیل می‌شود. این امر به این معنی است که این دارو مانند 5-FU عمل می‌کند و سنتز DNA در سلول‌های سرطانی را مختل می‌کند. مزیت اصلی کپسیتابین این است که می‌توان آن را به شکل قرص مصرف کرد و به بیماران این امکان را می‌دهد که به جای مراجعه به کلینیک برای شیمی درمانی داخل وریدی، درمان خود را در خانه انجام دهند. این راحتی می‌تواند به ویژه برای حفظ یک روال عادی روزانه در طول درمان مفید باشد.

کربوپلاتین

کربوپلاتین یکی از داروهای خانواده پلاتین است که با ایجاد آسیب و پیوندهای متقاطع در DNA، توانایی سلول سرطانی برای تکثیر را مختل می‌کند. این دارو ممکن است در برخی رژیم‌های درمانی سرطان معده مورد استفاده قرار گیرد، اما انتخاب آن به شرایط بیمار و برنامه درمانی بستگی دارد.

در بسیاری از رژیم‌های رایج سرطان معده، داروهای پلاتینی دیگری مانند اگزالی‌پلاتین یا سیس‌پلاتین نیز کاربرد دارند. انتخاب میان این داروها براساس رژیم موردنظر، وضعیت عمومی بیمار، عملکرد کلیه، عوارض احتمالی و سایر ملاحظات پزشکی انجام می‌شود.

سیس پلاتین

سیس پلاتین یکی دیگر از داروهای شیمی درمانی مبتنی بر پلاتین بوده که مشابه کربوپلاتین است. این دارو باعث آسیب DNA در سلول‌های سرطانی می‌شود و از رشد و تقسیم آنها جلوگیری می‌کند. سیس پلاتین به طور گسترده در درمان بسیاری از انواع سرطان از جمله سرطان معده استفاده می‌شود و اغلب برای افزایش اثربخشی آن با داروهای دیگر ترکیب می‌شود. این دارو به دلیل تاثیر بالای خود شناخته شده است، اگرچه به دلیل تأثیر آن بر سلول‌های طبیعی، خطر عوارض جانبی قابل توجهی نیز دارد.

دوستاکسل

دوستاکسل یک داروی شیمی درمانی است که با میکروتوبول‌های درون سلول‌های سرطانی تداخل می‌کند. میکروتوبول‌ها ساختارهایی هستند که نقش مهمی در تقسیم سلولی دارند. دوستاکسل با تثبیت این ساختارها و جلوگیری از شکستن آنها از تقسیم و رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند. این مکانیزم دوستاکسل را به گزینه‌ای قوی برای درمان سرطان معده تبدیل می‌کند که معمولاً در ترکیب با سایر داروها برای به حداکثر رساندن اثرات مبارزه با سرطان استفاده می‌شود.

اپی‌روبیسین

اپی‌روبیسین از خانواده آنتراسایکلین‌هاست و با ایجاد اختلال در عملکرد DNA و آنزیم‌های مرتبط با تکثیر آن، به مهار رشد سلول‌های سرطانی کمک می‌کند.

این دارو سابقه استفاده در برخی رژیم‌های ترکیبی سرطان معده، از جمله رژیم‌های مبتنی بر ECF، را دارد. با این حال، انتخاب رژیم‌های درمانی سرطان معده در سال‌های اخیر تغییر کرده و در بسیاری از شرایط، به‌ویژه درمان پری‌اپراتیو بیماران مناسب، رژیم‌هایی مانند FLOT اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

بنابراین، اپی‌روبیسین همچنان یکی از داروهای قابل استفاده در سرطان معده محسوب می‌شود، اما جایگاه آن باید براساس شرایط بیمار و پروتکل درمانی مورد استفاده تعیین شود.

ایرینوتکان

ایرینوتکان یک داروی شیمی درمانی است که آنزیمی به نام توپوایزومراز I را مهار می‌کند. این آنزیم برای همانندسازی DNA حیاتی است. ایرینوتکان با مسدود کردن توپوایزومراز I از کپی کردن DNA و تقسیم سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند. این امر منجر به مرگ سلولی می‌شود و به کنترل گسترش سرطان کمک می‌کند. ایرینوتکان اغلب بخشی از برنامه‌های شیمی درمانی ترکیبی است و به ویژه در صورت استفاده در کنار داروهایی مانند 5-FU و لوکوورین موثر است.

اگزالی پلاتین

اگزالی پلاتین یکی دیگر از داروهای شیمی درمانی مبتنی بر پلاتین است که برای درمان سرطان معده استفاده می‌شود. این دارو مانند کربوپلاتین و سیس پلاتین با اتصال به DNA و جلوگیری از تکثیر و رونویسی آن عمل می‌کند. اگزالی پلاتین اغلب در ترکیب با 5-FU و لوکوورین و در برنامه‌ای که به نام FOLFOX شناخته شده استفاده می‌شود. دیده شده که این ترکیب در درمان مراحل مختلف سرطان معده موثر است.

پاکلیتاکسل

پاکلیتاکسل مانند دوستاکسل با تثبیت میکروتوبول‌ها عمل می‌کند. پاکلیتاکسل با جلوگیری از شکستن این ساختارها از تقسیم و تکثیر سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند. این دارو معمولاً در ترکیب با سایر داروهای شیمی درمانی برای افزایش اثربخشی آن در برابر سرطان معده استفاده می‌شود. این محصول می‌تواند به صورت داخل وریدی تجویز شود و به دلیل خواص ضد سرطانی قوی آن شناخته شده است.

تری‌فلوریدین و تیپیراسیل (Lonsurf)

تری‌فلوریدین/تیپیراسیل که با نام تجاری Lonsurf نیز شناخته می‌شود، یک داروی خوراکی ترکیبی است. تری‌فلوریدین وارد DNA سلول‌های سرطانی شده و در عملکرد و تکثیر آن‌ها اختلال ایجاد می‌کند و تیپیراسیل با مهار تجزیه تری‌فلوریدین، به حفظ سطح مؤثر آن در بدن کمک می‌کند.

برخلاف برخی داروهای این فهرست که ممکن است در مراحل اولیه‌تر درمان استفاده شوند، تری‌فلوریدین/تیپیراسیل بیشتر در سرطان معده پیشرفته یا متاستاتیک و پس از دریافت درمان‌های قبلی مطرح می‌شود. در منابع درمانی NCI، این دارو یکی از گزینه‌های درمانی خط سوم بیماری پیشرفته معرفی شده است.

بنابراین، لانسرف معمولاً انتخاب اولیه برای شیمی‌درمانی سرطان معده نیست و زمان استفاده از آن به درمان‌های قبلی و وضعیت بیمار بستگی دارد.

دارو	گروه/نوع	شکل رایج مصرف	جایگاه کلی
5-FU	فلوروپیریمیدین	وریدی	جزء بسیاری از رژیم‌های ترکیبی
کاپسیتابین	فلوروپیریمیدین	خوراکی	جایگزین خوراکی در برخی رژیم‌ها
اگزالی‌پلاتین	پلاتین	وریدی	FOLFOX، CAPOX و FLOT
سیس‌پلاتین	پلاتین	وریدی	برخی رژیم‌های ترکیبی
کربوپلاتین	پلاتین	وریدی	در برخی شرایط
دوستاکسل	تاکسان	وریدی	از اجزای FLOT و برخی رژیم‌ها
پاکلیتاکسل	تاکسان	وریدی	به‌ویژه در برخی درمان‌های بیماری پیشرفته
ایرینوتکان	مهارکننده توپوایزومراز I	وریدی	برخی خطوط درمان بیماری پیشرفته
اپی‌روبیسین	آنتراسایکلین	وریدی	رژیم‌های قدیمی‌تر/منتخب
تری‌فلوریدین/تیپیراسیل	ترکیبی	خوراکی	بیماری پیشرفته پس از درمان‌های قبلی

ترکیبات دارویی

شیمی درمانی اغلب استفاده از ترکیبی از داروها برای افزایش اثربخشی و حمله به سلول‌های سرطانی از زوایای مختلف را می‌طلبد. ترکیب داروها می‌تواند تأثیر کلی درمان را افزایش دهد اما همچنین مستلزم بررسی دقیق عوارض جانبی بالقوه و سلامت کلی بیمار نیز هست. در این بخش مقاله برخی از ترکیبات رایج داروهای شیمی درمانی مورد استفاده برای درمان مراحل مختلف سرطان معده را مرور می‌کنیم.

FOLFOX (اگزالی پلاتین بعلاوه 5-FU/لوکوورین): FOLFOX ترکیبی از اگزالی پلاتین، 5-FU و لوکوورین است. اگزالی پلاتین دارویی مبتنی بر پلاتین است که به DNA سلول‌های سرطانی آسیب می‌رساند و از تکثیر آنها جلوگیری می‌کند. 5-FU (فلوئورواوراسیل) با سنتز DNA تداخل کرده و تقسیم سلولی را بیشتر مهار می‌کند. لوکوورین اثربخشی 5-FU را با تثبیت اتصال آن به آنزیم هدف در سلول‌های سرطانی افزایش می‌دهد و این ترکیب را قوی‌تر می‌کند.

CAPOX (اگزالی پلاتین بعلاوه کاپسیتابین): CAPOX اگزالی پلاتین را با کپسیتابین ترکیب می‌کند، داروی خوراکی که در بدن به 5-FU تبدیل می‌شود. این ترکیب از اثرات مخرب DNA اگزالیپلاتین با مهار سنتز DNA کپسیتابین استفاده می‌کند و یک گزینه درمانی موثر و راحت را ارائه می‌دهد که به بیماران امکان می‌دهد بخشی از درمان خود را در خانه انجام دهند.

کدام رژیم شیمی‌درمانی برای سرطان معده بهتر است؟

یک رژیم واحد را نمی‌توان برای تمام بیماران مبتلا به سرطان معده «بهترین» دانست. انتخاب ترکیب دارویی به مرحله بیماری، قابل جراحی بودن سرطان، هدف درمان، درمان‌های قبلی، وضعیت عمومی بیمار و ویژگی‌های تومور بستگی دارد.

برای مثال، رژیم FLOT می‌تواند در برخی بیماران مبتلا به سرطان معده قابل جراحی به‌عنوان درمان پری‌اپراتیو مورد استفاده قرار گیرد. رژیم‌های مبتنی بر اگزالی‌پلاتین مانند FOLFOX و CAPOX نیز در شرایط مختلف درمان سرطان معده کاربرد دارند.

در بیماری پیشرفته یا متاستاتیک، انتخاب درمان پیچیده‌تر است و علاوه بر شیمی‌درمانی ممکن است براساس نتایج آزمایش‌های مولکولی، داروهای هدفمند یا ایمونوتراپی نیز به برنامه درمانی اضافه شوند.

به همین دلیل، مقایسه رژیم‌های شیمی‌درمانی تنها براساس تعداد یا قدرت داروها صحیح نیست و مناسب‌ترین رژیم باید برای هر بیمار به‌صورت اختصاصی انتخاب شود.

رژیم FLOT

FLOT یکی از رژیم‌های مهم شیمی‌درمانی در درمان سرطان معده است و از چهار جزء شامل فلوئورواوراسیل (5-FU)، لوکوورین، اگزالی‌پلاتین و دوستاکسل تشکیل می‌شود.

این رژیم به‌ویژه به‌عنوان شیمی‌درمانی پری‌اپراتیو، یعنی درمانی که بخشی از آن قبل و بخشی پس از جراحی انجام می‌شود، در برخی بیماران مبتلا به سرطان معده قابل جراحی کاربرد دارد.

FLOT می‌تواند با عوارضی مانند کاهش سلول‌های خونی، افزایش خطر عفونت، مشکلات گوارشی و نوروپاتی همراه باشد؛ بنابراین مناسب‌بودن آن باید براساس شرایط عمومی بیمار و ارزیابی تیم درمان تعیین شود. همه بیماران مبتلا به سرطان معده الزاماً کاندید دریافت FLOT نیستند.

دوستاکسل یا پاکلیتاکسل به علاوه 5-FU یا کاپسیتابین: این ترکیب شامل دوستاکسل یا پاکلیتاکسل با 5-FU یا شکل خوراکی آن یعنی کپسیتابین است. دوستاکسل و پاکلیتاکسل میکروتوبول‌ها را تثبیت کرده و تقسیم سلولی را متوقف می‌کنند و 5-FU یا کاپسیتابین سنتز DNA را مختل می‌کند. این مکانیزم دوگانه باعث می‌شود این ترکیب در برابر سلول‌های سرطانی بسیار موثر باشد.

آیا درمان سرطان معده فقط به شیمی‌درمانی محدود می‌شود؟

خیر. به‌ویژه در سرطان معده پیشرفته یا متاستاتیک، درمان ممکن است علاوه بر شیمی‌درمانی شامل درمان هدفمند یا ایمونوتراپی نیز باشد. انتخاب این داروها تا حد زیادی به ویژگی‌های زیستی و مولکولی تومور بستگی دارد.

برای مثال، بررسی نشانگرهایی مانند HER2، PD-L1، MSI/dMMR و CLDN18.2 می‌تواند در انتخاب بعضی درمان‌های سیستمیک نقش داشته باشد. براساس نتایج این آزمایش‌ها و سایر ویژگی‌های بیمار، ممکن است داروهایی مانند تراستوزوماب، زولبتوکسیماب یا برخی داروهای ایمونوتراپی در کنار یا پس از شیمی‌درمانی مطرح شوند.

این داروها «شیمی‌درمانی» محسوب نمی‌شوند؛ بنابراین بهتر است آن‌ها را با ۱۰ داروی شیمی‌درمانی معرفی‌شده در این مقاله یکسان ندانیم. تعیین مناسب‌ترین ترکیب درمانی نیازمند بررسی پاتولوژی، مرحله بیماری و نتایج آزمایش‌های مولکولی توسط انکولوژیست است.

کلام آخر

داروهای شیمی درمانی برای درمان سرطان معده شامل گزینه‌های مختلفی مانند 5-FU، کاپسیتابین، اگزالی‌پلاتین، سیس‌پلاتین، دوستاکسل، پاکلیتاکسل و ایرینوتکان هستند؛ اما وجود این گزینه‌ها به این معنا نیست که همه بیماران باید داروهای مشابهی دریافت کنند.

در بسیاری از بیماران، این داروها در قالب رژیم‌های ترکیبی مانند FLOT، FOLFOX یا CAPOX تجویز می‌شوند و انتخاب رژیم به مرحله سرطان، امکان جراحی، شرایط عمومی بیمار و هدف درمان بستگی دارد. در سرطان معده پیشرفته نیز بررسی ویژگی‌های مولکولی تومور می‌تواند مشخص کند که آیا افزودن درمان هدفمند یا ایمونوتراپی مناسب است یا خیر.

بنابراین، هدف از شناخت این ۱۰ دارو آشنایی بهتر با گزینه‌های درمانی است، نه انتخاب دارو یا رژیم شیمی‌درمانی بدون نظر پزشک. برنامه درمان سرطان معده باید برای هر بیمار به‌صورت فردی و توسط تیم انکولوژی تعیین شود.