ایمونوتراپی و تارگت‌تراپی
ایمونوتراپی و درمان‌های هدفمند (تارگت‌تراپی) از پیشرفته‌ترین روش‌های درمانِ برخی سرطان‌ها هستند. این درمان‌ها به‌جای هدف‌گرفتنِ همه‌ی سلول‌های پرتقسیم، مسیرهای مشخصی را نشانه می‌روند و به همین دلیل الگوی عوارضِ متفاوتی دارند.
✓ بازبینیِ علمی: دکتر پیام آزاده، تخصص رادیوتراپی-انکولوژیتفاوت با شیمی‌درمانی
ایمونوتراپی سیستمِ ایمنیِ خودِ بدن را برای شناسایی و حمله به سلولِ سرطانی فعال می‌کند؛ در حالی که تارگت‌تراپی مولکول یا جهشِ خاصی را که موتورِ رشدِ تومور است مهار می‌کند. هیچ‌کدام مثلِ شیمی‌درمانی همه‌ی سلول‌های پرتقسیم را هدف نمی‌گیرند.
به همین دلیل عوارضِ کلاسیکِ شیمی‌درمانی (ریزشِ شدیدِ مو، افتِ عمیقِ گلبول) در این درمان‌ها کمتر دیده می‌شود، اما عوارضِ خاصِ خودشان را دارند که در ادامه توضیح داده شده است.
ایمونوتراپی چگونه سیستمِ ایمنی را آزاد می‌کند؟
سلول‌های سرطانی گاهی با فعال‌کردنِ «ترمزهای» طبیعیِ سیستمِ ایمنی (نقاطِ وارسی مانند PD-1، PD-L1 و CTLA-4) از حمله‌ی ایمنی فرار می‌کنند. داروهای مهارکننده‌ی نقطه‌ی وارسی این ترمزها را برمی‌دارند تا لنفوسیت‌های T دوباره تومور را ببینند.
انتخابِ این داروها اغلب نیازمندِ آزمایشِ نمونه‌ی تومور برای سنجشِ بیانِ PD-L1 یا شاخص‌هایی مانند بارِ جهشیِ تومور (TMB) و ناپایداریِ ریزماهواره‌ای (MSI) است.
تارگت‌تراپی و نشانگرهای زیستی
در تارگت‌تراپی، پیش از شروعِ درمان روی نمونه‌ی تومور آزمایشِ مولکولی انجام می‌شود تا جهش‌های قابلِ هدف مشخص شود — مثلِ HER2 در سرطانِ پستان و معده، EGFR و ALK در سرطانِ ریه، یا BRAF در ملانوم.
اگر نشانگرِ مناسب وجود داشته باشد، دارویی که دقیقاً همان مسیر را مهار می‌کند تجویز می‌شود؛ اگر وجود نداشته باشد، این داروها معمولاً بی‌اثرند و گزینه‌های دیگر انتخاب می‌شود.
برای چه کسانی مناسب است؟
مناسب‌بودنِ این درمان‌ها به نوعِ تومور، نتیجه‌ی آزمایشِ نشانگرهای زیستی، مرحله‌ی بیماری و وضعیتِ کلیِ بیمار بستگی دارد. بیماران با بیماریِ خودایمنیِ فعال یا مصرفِ دوزِ بالای کورتون ممکن است کاندیدای مناسبِ ایمونوتراپی نباشند.
بررسیِ دقیقِ پرونده و پاتولوژی و درخواستِ تست‌های مولکولیِ لازم، نخستین گامِ تصمیم‌گیری است.
عوارضِ مرتبط با ایمنی و پایشِ درمان
چون ایمونوتراپی سیستمِ ایمنی را فعال می‌کند، گاهی این فعال‌شدن به بافت‌های سالم هم سرایت می‌کند و باعثِ التهابِ پوست، روده (اسهال)، تیروئید، کبد یا ریه می‌شود. بیشترِ این عوارض با تشخیصِ زودهنگام و در صورتِ لزوم کورتیکواستروئید قابلِ کنترل است.
گزارشِ سریعِ هر علامتِ تازه — اسهالِ مداوم، سرفه یا تنگیِ نفس، خستگیِ شدید یا زردی — به تیمِ درمان بسیار مهم است. پاسخِ درمان با تصویربرداریِ دوره‌ای ارزیابی می‌شود.
رویکردِ ما
- بررسیِ نشانگرهای زیستی برای انتخابِ درمانِ مناسب
- به‌روزرسانیِ مبتنی بر آخرین یافته‌های ASCO و ESMO
- پایشِ دقیقِ عوارضِ مرتبط با سیستمِ ایمنی
- تصمیم‌گیریِ مشترک با بیمار درباره‌ی هدف و مدتِ درمان
پرسش‌های متداول
ایمونوتراپی بهتر از شیمی‌درمانی است؟
بهتر یا بدتر مطلق نیست؛ هرکدام جای خود را دارند. در برخی سرطان‌ها با نشانگرِ مناسب، ایمونوتراپی نتایجِ بهتر و ماندگارتری می‌دهد؛ در بسیاری موارد هم ترکیبِ ایمونوتراپی و شیمی‌درمانی مؤثرترین گزینه است.
چطور بفهمم ایمونوتراپی برای من جواب می‌دهد؟
با آزمایشِ نمونه‌ی تومور (مثلِ PD-L1، MSI یا TMB) و نوعِ سرطان می‌توان احتمالِ پاسخ را تخمین زد. ارزیابیِ قطعیِ پاسخ با تصویربرداریِ چند هفته پس از شروعِ درمان انجام می‌شود.
ایمونوتراپی چقدر طول می‌کشد؟
بسته به نوعِ بیماری و پاسخ، از چند ماه تا حدودِ دو سال متغیر است. تزریق‌ها معمولاً هر دو تا شش هفته یک‌بار و سرپایی انجام می‌شود.
تفاوتِ تارگت‌تراپی و ایمونوتراپی چیست؟
تارگت‌تراپی مستقیماً یک جهشِ مشخصِ داخلِ سلولِ سرطانی را مهار می‌کند؛ ایمونوتراپی خودِ سیستمِ ایمنی را برای حمله به تومور آزاد می‌کند. انتخابِ هرکدام به پروفایلِ مولکولیِ تومور بستگی دارد.
آیا ایمونوتراپی و شیمی‌درمانی با هم تجویز می‌شوند؟
بله، در بسیاری از سرطان‌ها (از جمله برخی سرطان‌های ریه و معده) ترکیبِ این دو، استانداردِ خطِ اولِ درمان است و اثرِ هم‌افزا دارد.
عوارضِ ایمونوتراپی چیست؟
شایع‌ترین عوارض خستگی، بثوراتِ پوستی، اسهال و اختلالِ تیروئید است. عوارضِ جدی‌تر (التهابِ ریه، کبد یا روده) کمتر شایع‌اند و با تشخیصِ زودهنگام قابلِ مدیریت‌اند.
سؤالی درباره‌ی درمان دارید؟
برای بررسی دقیق وضعیت شما و انتخاب بهترین مسیر درمان، وقت مشاوره‌ی تخصصی رزرو کنید.