رادیوتراپی و گامانایف

رادیوتراپی در بیماران پیوندی: چالش‌های ایمنی و مدیریت درمان

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

ابتلا به سرطان پس از پیوند کلیه، کبد، قلب یا سایر اعضای بدن می‌تواند نگرانی‌های زیادی ایجاد کند. یکی از مهم‌ترین پرسش‌های بیماران این است که آیا پرتودرمانی به عضو پیوندی آسیب می‌رساند یا احتمال پس‌زدن پیوند را افزایش می‌دهد.

پرتودرمانی پس از پیوند عضو در بسیاری از شرایط امکان‌پذیر است، اما میزان خطر آن برای همه بیماران یکسان نیست. محل تومور، فاصله آن تا عضو پیوندی، دوز تابش، عملکرد فعلی عضو و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.

برای مثال، شرایط بیماری که کلیه پیوندی دارد و به پرتودرمانی لگن نیاز پیدا کرده، با فردی که پس از پیوند کبد باید برای سرطان پوست پرتودرمانی شود، متفاوت است.

در این مقاله از سایت دکتر پیام آزاده بررسی می‌کنیم پرتودرمانی در بیماران پیوندی چگونه برنامه‌ریزی می‌شود، چه خطراتی ممکن است عضو پیوندی را تهدید کند و بیمار و تیم درمان برای کاهش این خطرات چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند.

پاسخ کوتاه: آیا بیماران پیوندی می‌توانند پرتودرمانی کنند؟

بله. سابقه پیوند عضو به‌تنهایی مانع انجام پرتودرمانی نیست.

بااین‌حال، پیش از شروع درمان باید مشخص شود که عضو پیوندی در چه موقعیتی قرار دارد، چه مقدار پرتو ممکن است دریافت کند و عملکرد فعلی آن چگونه است.

در بیمارانی که عضو پیوندی نزدیک میدان تابش قرار دارد، همکاری متخصص رادیوتراپی-انکولوژی، پزشک پیوند و فیزیک‌دان پزشکی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

هدف این همکاری، درمان مؤثر سرطان همراه با کاهش خطر آسیب به عضو پیوندی است؛ هرچند نمی‌توان حذف کامل خطر را تضمین کرد.

نکته مهم: داروهای ضدرد پیوند نباید به دلیل شروع پرتودرمانی، بدون نظر پزشک قطع یا کم شوند.

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

چرا پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو به بررسی ویژه نیاز دارد؟

پرتودرمانی با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد. در این فرایند، ممکن است بخشی از بافت‌های سالم نزدیک ناحیه درمان نیز مقداری پرتو دریافت کنند.

در بیمارانی که سابقه پیوند عضو دارند، چند مسئله باید هم‌زمان بررسی شود:

  • موقعیت عضو پیوندی: بعضی اعضای پیوندی در محل متفاوتی نسبت به اندام طبیعی قرار می‌گیرند.
  • عملکرد فعلی پیوند: عضوی که عملکرد محدود یا بیماری زمینه‌ای دارد، ممکن است به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشد.
  • داروهای سرکوب‌کننده ایمنی: این داروها بر خطر عفونت و برخی عوارض درمان تأثیر می‌گذارند.
  • نوع و محل سرطان: درمان توموری دور از عضو پیوندی با پرتودرمانی در مجاورت آن تفاوت دارد.
  • درمان‌های همراه: شیمی‌درمانی یا سایر داروهای ضدسرطان ممکن است خطرات اضافی ایجاد کنند.

بااین‌حال، همه بیماران پیوندی به یک اندازه در معرض آسیب نیستند.

برای مثال، پرتودرمانی موضعی یک ضایعه پوستی دور از کلیه پیوندی معمولاً از نظر تابش مستقیم به کلیه، با پرتودرمانی لگن قابل‌مقایسه نیست.

آیا پرتودرمانی باعث پس‌زدن عضو پیوندی می‌شود؟

این یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های بیماران پیوندی است.

پاسخ این است که پرتودرمانی لزوماً باعث پس‌زدن عضو نمی‌شود، اما در برخی شرایط ممکن است بر عملکرد عضو پیوندی تأثیر بگذارد.

باید میان دو وضعیت تفاوت قائل شد:

آسیب ناشی از تابش به عضو پیوندی

اگر عضو پیوندی در میدان تابش یا نزدیک آن قرار داشته باشد، ممکن است مقداری پرتو دریافت کند.

میزان آسیب احتمالی به دوز، حجم بافت در معرض تابش، تعداد جلسات و شرایط خود عضو بستگی دارد.

رد پیوند

رد پیوند زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی گیرنده به بافت پیوندی حمله کند.

این فرایند با آسیب مستقیم ناشی از اشعه یکسان نیست.

بااین‌حال، اختلال عملکرد عضو پس از درمان ممکن است علت‌های متفاوتی داشته باشد؛ از جمله مشکلات دارویی، عفونت، اختلال خون‌رسانی، رد پیوند یا آسیب ناشی از تابش.

بنابراین، کاهش عملکرد عضو را نباید بدون بررسی به یکی از این علت‌ها نسبت داد.

پرتودرمانی در بیماران دارای کلیه پیوندی

یکی از مهم‌ترین شرایطی که به برنامه‌ریزی ویژه نیاز دارد، پرتودرمانی ناحیه لگن در فردی است که کلیه پیوندی دارد.

کلیه پیوندی در کجای بدن قرار می‌گیرد؟

کلیه‌های طبیعی معمولاً در بخش پشتی شکم قرار دارند.

اما کلیه پیوندی اغلب در قسمت پایین شکم و در یکی از حفره‌های ایلیاک لگن قرار داده می‌شود.

این تفاوت آناتومیک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در پرتودرمانی بعضی سرطان‌های لگن، کلیه پیوندی ممکن است نزدیک محدوده درمان باشد.

کدام سرطان‌ها ممکن است این مسئله را ایجاد کنند؟

بسته به محل دقیق تومور و کلیه پیوندی، این موضوع ممکن است در درمان سرطان‌های زیر اهمیت پیدا کند:

  • سرطان پروستات
  • سرطان رکتوم
  • سرطان مقعد
  • سرطان دهانه رحم
  • برخی سرطان‌های لگنی دیگر

البته وجود هرکدام از این سرطان‌ها به معنی قرار گرفتن قطعی کلیه در میدان تابش نیست.

چگونه از کلیه پیوندی محافظت می‌شود؟

پیش از درمان، تیم پرتودرمانی محل کلیه پیوندی را در تصاویر برنامه‌ریزی مشخص می‌کند.

سپس میزان دوز احتمالی دریافتی آن در طرح درمان بررسی می‌شود.

در شرایط مناسب، ممکن است از روش‌هایی مانند IMRT یا VMAT برای بهینه‌سازی توزیع دوز استفاده شود.

بااین‌حال، این روش‌ها تضمین نمی‌کنند که کلیه هیچ پرتویی دریافت نکند.

گاهی موقعیت تومور و کلیه به‌گونه‌ای است که کاهش دوز به عضو پیوندی، برنامه‌ریزی درمان را دشوار می‌کند. در چنین شرایطی، تیم پزشکی باید میان پوشش مناسب تومور و حفاظت از کلیه تعادل برقرار کند.

نکته مهم: محدودیت دوز برای کلیه پیوندی باید براساس شرایط فردی تعیین شود و نمی‌توان یک عدد ثابت را برای تمام بیماران مناسب دانست.

چه آزمایش‌هایی ممکن است لازم باشد؟

پزشک ممکن است پیش از درمان و در طول آن، عملکرد کلیه را با آزمایش‌هایی مانند کراتینین خون و برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) بررسی کند.

در برخی بیماران، بررسی ادرار، فشار خون یا سایر آزمایش‌ها نیز لازم می‌شود.

فاصله این بررسی‌ها به وضعیت بیمار و برنامه درمان بستگی دارد.

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

پرتودرمانی در بیماران دارای قلب پیوندی

در فردی که پیوند قلب انجام داده است، محل سرطان و محدوده تابش اهمیت زیادی دارند.

اگر پرتودرمانی در ناحیه‌ای دور از قلب انجام شود، خطر تابش مستقیم به قلب با درمان سرطان‌های قفسه سینه متفاوت خواهد بود.

اما در پرتودرمانی نزدیک قلب، تیم پزشکی باید دوز احتمالی دریافتی قلب پیوندی را بررسی کند.

چه عواملی اهمیت دارند؟

  • عملکرد فعلی قلب پیوندی
  • سابقه رد پیوند یا اختلال عملکرد پیوند
  • وضعیت عروق کرونر
  • داروهای مصرفی
  • محل تومور و دوز احتمالی تابش
  • درمان‌های ضدسرطان همراه

قلب پیوندی ممکن است ویژگی‌های فیزیولوژیک متفاوتی داشته باشد و بعضی علائم قلبی در این بیماران به شکل معمول ظاهر نشوند.

به همین دلیل، همکاری متخصص قلب پیوند و تیم رادیوتراپی در بیماران منتخب اهمیت دارد.

در صورت نیاز، روش‌های کاهش دوز قلب بررسی می‌شوند؛ اما تکنیکی مانند حبس نفس عمیق یا DIBH برای همه بیماران و همه محل‌های درمان ضروری یا مناسب نیست.

توضیحات تخصصی درباره خطرات قلبی پرتودرمانی و روش‌های محافظت از قلب در مقاله رادیوتراپی در بیماران قلبی ارائه شده است.

پرتودرمانی پس از پیوند کبد

در بیماران دارای کبد پیوندی نیز محل درمان اهمیت زیادی دارد.

اگر قرار باشد توموری در نزدیکی کبد پیوندی پرتودرمانی شود، تیم پزشکی باید وضعیت عملکرد کبد و میزان دوز احتمالی دریافتی آن را بررسی کند.

کبد ممکن است تحت تأثیر بیماری‌های زمینه‌ای، مشکلات عروقی یا عوارض دارویی قرار داشته باشد.

بنابراین، پیش از شروع درمان ممکن است بررسی‌هایی مانند آزمایش آنزیم‌های کبدی، بیلی‌روبین و سایر شاخص‌های عملکرد کبد ضروری باشد.

آیا پرتودرمانی کبد پیوندی ممنوع است؟

خیر، ممنوعیت مطلق وجود ندارد.

اما امکان انجام درمان و میزان خطر آن به محل ضایعه، حجم کبد در معرض تابش، عملکرد پیوند و سایر شرایط بیمار بستگی دارد.

در بعضی موارد، پزشک ممکن است روش درمانی دیگری را مناسب‌تر بداند.

تصمیم نهایی باید با مشارکت تیم درمان سرطان و پزشک پیوند گرفته شود.

آیا پرتودرمانی پس از پیوند سلول‌های بنیادی با پیوند عضو یکسان است؟

خیر.

پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز با پیوند اعضای جامد مانند کلیه، کبد و قلب تفاوت‌های مهمی دارد.

در پیوند سلول‌های بنیادی، سلول‌های خون‌ساز برای بازسازی سیستم خون‌سازی بیمار استفاده می‌شوند.

این روش ممکن است در درمان برخی سرطان‌های خون و بیماری‌های دیگر کاربرد داشته باشد.

چه نکاتی در پرتودرمانی پس از پیوند سلول‌های بنیادی اهمیت دارند؟

بسته به شرایط بیمار، موارد زیر ممکن است بررسی شوند:

  • سابقه پرتودرمانی قبلی
  • وضعیت مغز استخوان و شمارش سلول‌های خونی
  • سابقه بیماری پیوند علیه میزبان یا GVHD
  • داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
  • عفونت‌های فعال یا اخیر
  • عملکرد ریه، کبد و سایر اندام‌ها

همه گیرندگان پیوند سلول‌های بنیادی به‌صورت طولانی‌مدت داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف نمی‌کنند.

همچنین پرتودرمانی ممکن است در بعضی بیماران بخشی از درمان اولیه یا درمان عود بیماری باشد.

بنابراین، نمی‌توان دستورالعمل‌های مربوط به کلیه پیوندی را مستقیماً برای بیماران پیوند سلول‌های بنیادی به کار برد.

داروهای ضدرد پیوند در طول پرتودرمانی چه می‌شوند؟

بسیاری از گیرندگان پیوند عضو برای جلوگیری از رد پیوند، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند.

این داروها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • تاکرولیموس
  • سیکلوسپورین
  • مایکوفنولات
  • کورتیکواستروئیدها
  • داروهای مهارکننده mTOR مانند سیرولیموس یا اورولیموس

نوع دارو و ترکیب درمانی برای همه بیماران یکسان نیست.

آیا داروهای ضدرد پیوند باید قطع شوند؟

خیر؛ بیمار نباید داروهای ضدرد پیوند را خودسرانه قطع کند یا مقدار آن‌ها را تغییر دهد.

قطع یا کاهش نامناسب این داروها ممکن است خطر رد پیوند را افزایش دهد.

از سوی دیگر، بعضی داروها ممکن است با درمان‌های سرطان یا داروهای حمایتی تداخل داشته باشند.

به همین دلیل، تیم پیوند و تیم انکولوژی باید درباره هرگونه تغییر احتمالی تصمیم بگیرند.

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

چرا بررسی داروها اهمیت دارد؟

داروهای سرکوب‌کننده ایمنی ممکن است بر عملکرد کلیه یا کبد، خطر عفونت و ترمیم بافت‌ها تأثیر بگذارند.

همچنین در بعضی شرایط، مصرف هم‌زمان داروهای ضدسرطان می‌تواند خطر عوارض را افزایش دهد.

بنابراین، بیمار باید فهرست کامل داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه و مکمل‌های مصرفی را در اختیار پزشک قرار دهد.

چگونه برنامه پرتودرمانی برای بیمار پیوندی تنظیم می‌شود؟

برنامه‌ریزی پرتودرمانی در بیماران پیوندی براساس ویژگی‌های فردی انجام می‌شود.

مرحله اول: بررسی وضعیت پیوند

پیش از شروع درمان، تیم پزشکی ممکن است اطلاعات زیر را بررسی کند:

  • نوع و تاریخ پیوند
  • محل عضو پیوندی
  • عملکرد فعلی عضو
  • سابقه رد پیوند
  • داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
  • عفونت‌های فعال یا مشکلات زمینه‌ای
  • درمان‌های قبلی سرطان

مرحله دوم: بررسی تصاویر و محل تومور

تیم پرتودرمانی با استفاده از تصاویر مناسب، محل تومور و اندام‌های حساس را مشخص می‌کند.

اگر عضو پیوندی نزدیک ناحیه درمان باشد، باید در برنامه‌ریزی دوز مورد توجه قرار گیرد.

مرحله سوم: انتخاب روش مناسب تابش

بسته به شرایط، ممکن است روش‌هایی مانند پرتودرمانی سه‌بعدی، IMRT یا VMAT استفاده شوند.

در بعضی بیماران نیز تکنیک‌های دیگر قابل‌بررسی هستند.

هدف، رساندن دوز درمانی مناسب به تومور و کاهش دوز غیرضروری به بافت‌های سالم است.

برای آشنایی با تفاوت روش‌های درمان و نقش آن‌ها، می‌توانید مقاله رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی؟ تفاوت‌ها و نقش هرکدام را مطالعه کنید.

مرحله چهارم: بررسی طرح درمان

پزشک و فیزیک‌دان پزشکی، توزیع دوز و میزان تابش به اندام‌های حساس را بررسی می‌کنند.

اگر عضو پیوندی در نزدیکی میدان درمان قرار داشته باشد، ممکن است لازم باشد طرح‌های مختلف با یکدیگر مقایسه شوند.

گاهی محدودیت‌های آناتومیک باعث می‌شوند محافظت کامل از عضو پیوندی امکان‌پذیر نباشد.

در چنین شرایطی، بیمار باید درباره منافع و خطرات گزینه‌های درمانی اطلاعات کافی دریافت کند.

مرحله پنجم: پایش در طول درمان

برنامه پیگیری براساس نوع پیوند، محل پرتودرمانی و وضعیت عمومی بیمار تعیین می‌شود.

ممکن است آزمایش‌های دوره‌ای، معاینه بالینی یا بررسی‌های تخصصی لازم باشند.

پایش برای همه بیماران یکسان نیست و باید متناسب با خطر فردی انجام شود.

آیا روش‌های پیشرفته پرتودرمانی می‌توانند از عضو پیوندی محافظت کنند؟

فناوری‌های جدید می‌توانند در بعضی بیماران به بهینه‌سازی توزیع دوز کمک کنند.

بااین‌حال، استفاده از یک دستگاه یا تکنیک پیشرفته به‌تنهایی تضمین‌کننده ایمنی کامل عضو پیوندی نیست.

IMRT و VMAT

این روش‌ها امکان تنظیم شدت و جهت تابش را فراهم می‌کنند.

در بعضی شرایط، استفاده از آن‌ها می‌تواند به کاهش دوز دریافتی اندام‌های حساس کمک کند.

IGRT

در پرتودرمانی هدایت‌شده با تصویر، موقعیت بیمار و ناحیه درمان با کمک تصویربرداری بررسی می‌شود.

این کار می‌تواند به اجرای دقیق‌تر برنامه درمان کمک کند.

پرتودرمانی انطباقی

در برخی بیماران، تغییرات آناتومیک در طول درمان ممکن است نیاز به بازبینی برنامه پرتودرمانی ایجاد کند.

برای آشنایی با این روش، مقاله رادیوتراپی انطباقی (ART) چیست؟ را مطالعه کنید.

نکته مهم: هیچ‌یک از این روش‌ها به معنی حذف قطعی خطر آسیب به عضو پیوندی نیستند.

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

آیا بیماران پیوندی بیشتر در معرض سرطان قرار دارند؟

گیرندگان پیوند اعضای جامد که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند، ممکن است در معرض خطر بالاتر برخی سرطان‌ها باشند.

میزان افزایش خطر به نوع سرطان، نوع پیوند، مدت و شدت سرکوب ایمنی و سایر عوامل بستگی دارد.

برای مثال، خطر سرطان سلول سنگفرشی پوست در بعضی گروه‌های گیرندگان پیوند عضو به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد.

بااین‌حال، نمی‌توان یک عدد ثابت را به تمام بیماران پیوندی یا تمام انواع سرطان تعمیم داد.

آیا این موضوع بر پرتودرمانی تأثیر دارد؟

افزایش خطر بعضی سرطان‌ها به‌تنهایی به معنی ممنوعیت پرتودرمانی نیست.

اما بیمار ممکن است به پیگیری پوستی، بررسی داروها یا مراقبت‌های تخصصی بیشتری نیاز داشته باشد.

اگر در طول پرتودرمانی دچار التهاب یا آسیب پوستی شدید، روش مراقبت باید با توجه به وضعیت پوست و داروهای مصرفی تعیین شود.

برای اطلاعات بیشتر، مقاله مدیریت درماتیت ناشی از رادیوتراپی را مطالعه کنید.

مراقبت‌های مهم بیماران پیوندی در طول پرتودرمانی

مراقبت در منزل بخش مهمی از درمان است.

بااین‌حال، توصیه‌ها باید متناسب با نوع پیوند و شرایط بیمار باشند.

داروها را طبق دستور مصرف کنید

داروهای ضدرد پیوند را در زمان مقرر مصرف کنید.

اگر به دلیل تهوع، استفراغ یا مشکل بلع نمی‌توانید داروهای خود را نگه دارید، سریعاً با تیم پیوند تماس بگیرید.

علائم عفونت را جدی بگیرید

بعضی بیماران پیوندی به دلیل مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی در معرض خطر بیشتری برای عفونت قرار دارند.

رعایت بهداشت دست‌ها، توجه به تماس با افراد بیمار و پیروی از توصیه‌های تیم پیوند اهمیت دارد.

تغییرات عملکرد عضو را گزارش کنید

بسته به نوع پیوند، علائمی مانند کاهش ادرار، تورم جدید، زردی، تنگی نفس یا خستگی غیرمعمول ممکن است نیازمند بررسی باشند.

این علائم همیشه به معنی رد پیوند نیستند، اما نباید نادیده گرفته شوند.

از پوست ناحیه درمان مراقبت کنید

مراقبت از پوست باید مطابق دستور تیم پرتودرمانی باشد.

از مصرف خودسرانه کرم‌ها یا محصولات محرک روی پوست آسیب‌دیده خودداری کنید.

فعالیت بدنی را متناسب با وضعیت خود تنظیم کنید

فعالیت سبک در بعضی بیماران می‌تواند مفید باشد، اما شدت فعالیت باید با توجه به وضعیت عمومی، عملکرد عضو پیوندی و عوارض درمان تعیین شود.

چه علائمی نیازمند مراجعه فوری هستند؟

در طول پرتودرمانی، برخی علائم باید فوراً بررسی شوند.

علامتاقدام مناسب
تب ۳۸ درجه یا بالاتر، به‌ویژه در فرد دارای سرکوب ایمنیتماس فوری با تیم درمان یا ارزیابی اورژانسی طبق دستور پزشک
کاهش ناگهانی و قابل‌توجه حجم ادرارارزیابی فوری، به‌ویژه در بیمار دارای کلیه پیوندی
تنگی نفس شدید یا درد قفسه سینهمراجعه فوری به اورژانس
زردی جدید یا شدیدتماس فوری با پزشک، به‌ویژه در بیمار دارای کبد پیوندی
ضعف شدید، گیجی یا افت وضعیت عمومیارزیابی فوری پزشکی
استفراغ مداوم و ناتوانی در مصرف داروهای ضدرد پیوندتماس فوری با تیم پیوند

در بیماران دارای سرکوب ایمنی، عفونت ممکن است همیشه با علائم معمول ظاهر نشود.

بنابراین، اگر بیمار به‌طور ناگهانی بدحال شده است، حتی بدون تب نیز باید موضوع جدی گرفته شود.

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو

پرسش‌هایی که قبل از پرتودرمانی باید از پزشک بپرسید

پیش از شروع درمان، بهتر است درباره مسائل زیر با تیم پزشکی صحبت کنید:

۱. آیا عضو پیوندی من در میدان تابش یا نزدیک آن قرار دارد؟

۲. چه مقدار پرتو ممکن است به عضو پیوندی برسد؟

۳. آیا عملکرد فعلی عضو پیوندی بر انتخاب روش درمان تأثیر دارد؟

۴. آیا پزشک پیوند من در جریان برنامه درمان قرار گرفته است؟

۵. آیا لازم است آزمایش‌های عملکرد عضو با فاصله کوتاه‌تری انجام شوند؟

۶. آیا داروهای ضدرد پیوند با درمان‌های دیگر سرطان تداخل دارند؟

۷. چه علائمی را باید فوراً گزارش کنم؟

۸. اگر محدود کردن دوز عضو پیوندی دشوار باشد، چه گزینه‌های درمانی دیگری وجود دارد؟

پاسخ این پرسش‌ها به بیمار کمک می‌کند با آگاهی بیشتری درباره برنامه درمان خود تصمیم بگیرد.

جدول خلاصه: پرتودرمانی در انواع پیوند

نوع پیوندنگرانی اصلی هنگام پرتودرمانیاقدام احتمالی تیم درمان
کلیهتابش به کلیه پیوندی، به‌ویژه در درمان لگنبررسی محل کلیه، محدود کردن دوز و پایش عملکرد کلیه
قلبتابش به قلب پیوندی در درمان‌های نزدیک قفسه سینهارزیابی عملکرد قلب و بهینه‌سازی دوز
کبدآسیب احتمالی به کبد پیوندی در درمان‌های نزدیک آنبررسی عملکرد کبد و حجم بافت در معرض تابش
سلول‌های بنیادی خون‌سازوضعیت خون‌سازی، سابقه درمان‌ها و مشکلات ایمنیبررسی شمارش خون، درمان‌های قبلی و شرایط اختصاصی بیمار

این جدول تنها یک راهنمای کلی است و جایگزین ارزیابی فردی نیست.

کلام آخر

پرتودرمانی در بیماران پیوند عضو، به‌ویژه زمانی که عضو پیوندی نزدیک محل سرطان قرار دارد، نیازمند بررسی دقیق‌تر و هماهنگی تخصصی است.

اما سابقه پیوند کلیه، کبد یا قلب به‌تنهایی به معنی غیرممکن بودن پرتودرمانی نیست.

مهم‌ترین عوامل در تصمیم‌گیری، محل تومور، موقعیت عضو پیوندی، عملکرد فعلی آن، میزان دوز احتمالی تابش و درمان‌های همراه هستند.

در بیماران مناسب، برنامه‌ریزی دقیق پرتودرمانی و همکاری متخصص انکولوژی با تیم پیوند می‌تواند به کاهش خطر آسیب کمک کند؛ هرچند هیچ روشی ایمنی کامل را تضمین نمی‌کند.

اگر سابقه پیوند عضو دارید و برای درمان سرطان به پرتودرمانی نیاز پیدا کرده‌اید، بهتر است پیش از شروع درمان، مدارک پیوند، فهرست داروها و آخرین آزمایش‌های عملکرد عضو را در اختیار تیم پزشکی قرار دهید.

برای بررسی شرایط اختصاصی خود و دریافت مشاوره تخصصی می‌توانید از طریق راه‌های ارتباطی سایت دکتر پیام آزاده برای نوبت اقدام کنید.

توجه: این مقاله صرفاً با هدف آموزش تهیه شده است و جایگزین تشخیص، برنامه‌ریزی درمان یا توصیه پزشک معالج نیست.

پرسش‌های متداول

۱. آیا اشعه‌ی رادیوتراپی به‌خودی‌خود باعث پس‌زدن عضو پیوندی می‌شود؟

خیر، رادیوتراپی به‌خودی‌خود باعث تحریک سیستم ایمنی برای حمله به عضو و پس‌زدن آن نمی‌شود. خطر اصلی در این فرایند، قرار گرفتن فیزیکیِ عضو پیوندی در میدان تابش اشعه یا تداخلات دارویی است. با برنامه‌ریزی دقیق توسط تیم چندتخصصی و استفاده از دستگاه‌های مدرن، این خطرات به‌خوبی مدیریت می‌شوند.

۲. من سال‌ها پیش پیوند کلیه شده‌ام و اکنون باید رادیوتراپی لگن شوم؛ آیا کلیه‌ام از کار می‌افتد؟

انجام رادیوتراپی لگن در بیماران پیوند کلیه چالش‌برانگیز است، اما به معنای از کار افتادن کلیه نیست. با استفاده از تکنیک‌های نوین پرتودرمانی (مانند IMRT)، پزشک می‌تواند اشعه را با دقتِ میلی‌متری دقیقاً روی تومور متمرکز کرده و کلیه پیوندی را از مسیر اصلیِ تابش خارج کند تا دوز دریافتیِ آن در محدوده‌ی ایمن باقی بماند و آسیبی به عملکرد آن نرسد.

۳. آیا باید در طول هفته‌های رادیوتراپی، مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی را قطع کنم تا بدنم با سرطان بجنگد؟

به هیچ وجه. قطع داروهای سرکوب‌کننده ایمنی خط قرمزِ درمان شماست و خطر پس‌زدن عضو را به شدت بالا می‌برد. تیم انکولوژی و پزشک پیوند شما در مورد نحوه مصرف، زمان‌بندی یا تنظیم دوز این داروها در طول درمان تصمیم‌گیری خواهند کرد و شما باید دقیقاً طبق دستور آن‌ها عمل کنید.

۴. چرا پزشک تاکید دارد که خطر سرطان پوست در طول درمان برای من بیشتر است؟

گیرندگان پیوند اعضا به دلیل مصرف طولانی‌مدت داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، تا ۱۰۰ برابر بیشتر از افراد عادی در معرض خطر ابتلا به نوعی سرطان پوست به نام سرطان سلول سنگفرشی (cSCC) هستند. از آنجا که رادیوتراپی نیز بر بافت پوست تاثیر می‌گذارد، مراقبت از پوست در برابر آفتاب و پایش مداومِ آن توسط پزشک در طول درمان اهمیت حیاتی دارد.

۵. در صورت بروز اسهال یا مشکلات گوارشی حین رادیوتراپی چه باید بکنم؟

عوارض گوارشی از عوارض دیررس و گاهی زودرسِ رادیوتراپی شکم و لگن هستند. در بیماران پیوندی (به‌ویژه پیوند کبد یا روده)، به دلیل مصرف داروهای خاص، این عوارض باید سریعاً مدیریت شوند تا جذب داروهای ضدِرد پیوند مختل نشود. در صورت بروز اسهال، حتماً پزشک خود را مطلع کنید تا داروهای حمایتی تجویز شود.

منابع علمی

  1. https://www.cancer.gov/types/leukemia/patient/adult-all-treatment-pdq
  2. https://www.nccn.org/patients/guidelines/content/PDF/myeloma-patient.pdf
  3. https://www.cancer.gov/types/liver
  4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
  5. https://www.esmo.org/for-patients/patient-guides/survivorship
  6. https://www.esmo.org/for-patients/patient-guides/hepatocellular-carcinoma

دیدگاه‌ها و پرسش‌ها

دیدگاهِ خود را بنویسید

پرسش یا تجربه‌ی خود را بنویسید؛ پس از بررسی و تأیید منتشر می‌شود. لطفاً اطلاعاتِ خصوصیِ سلامت را در دیدگاهِ عمومی ننویسید.