آیا تا به حال دچار خارش و قرمزی مداوم در ناحیه زیر سینه خود شدهاید که با وجود رعایت بهداشت، برطرف نمیشود؟ شاید این فقط یک حساسیت پوستی ساده نباشد؛ عفونت قارچی پستان میتواند مقصر این ناراحتی باشد.
جالب است بدانید که قارچ مخمری کاندیدا – عامل اصلی عفونت قارچی پستان – به طور طبیعی بر روی پوست و داخل بدن همه افراد حضور دارد. در حالت عادی، این میکروب مشکل خاصی ایجاد نمیکند؛ اما اگر شرایط برای رشد بیش از حد آن فراهم شود، میتواند از کنترل خارج شده و ایجاد عفونت کند.
ناحیه زیر سینه یکی از مکانهای ایدهآل برای رشد قارچها است؛ محیطی گرم، مرطوب و کمنور که مانند یک «گلخانه» برای تکثیر کاندیدا عمل میکند. جای تعجب نیست که عفونت قارچی پستان یکی از مشکلات شایع پوستی در میان خانمها محسوب میشود – مخصوصاً در فصول گرم سال یا در افرادی که عوامل مستعدکننده مانند تعریق زیاد، دیابت یا چاقی دارند. به عنوان مثال، درصد قابل توجهی از مادران شیرده دچار نوعی عفونت قارچی نوک پستان (معروف به برفک سینه) میشوند. پس اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با چنین مشکلی روبهرو هستید، بدانید که تنها نیستید.
در ادامهی این مطلب از سایت دکتر پیام آزاده، با زبانی ساده به شما خواهیم گفت که عفونت قارچی پستان چیست، چه علائمی دارد، چرا ایجاد میشود و چگونه میتوان آن را درمان و از عود آن پیشگیری کرد. با ما همراه باشید تا هرآنچه لازم است درباره این عفونت آزاردهنده ولی قابل درمان بدانید، فرا بگیرید.
علت عفونت قارچی پستان
عفونت قارچی پستان نوعی عفونت قارچی پوست (کاندیدیازیس) در ناحیهی چین زیر سینه است که بر اثر رشد بیش از حد قارچ کاندیدا ایجاد میشود. قارچ کاندیدا به طور طبیعی بر روی پوست زندگی میکند، اما در محیطهای گرم و مرطوب رشد زیادی پیدا میکند. وقتی رطوبت در چین پوستی زیر سینه حبس شود، سطح پوست این ناحیه به هم میچسبد و اصطکاک مداوم ایجاد میشود؛ این وضعیت میتواند باعث ایجاد یک راش پوستی به نام اینترتریگو (عرقسوز) گردد. اینترتریگو خود محیط مناسبی برای رشد بیش از حد قارچها فراهم میکند و در نهایت منجر به عفونت قارچی زیر سینه میشود.
عوامل متعددی میتوانند زمینهساز ایجاد این شرایط (عرقسوز شدن و رشد قارچ) در زیر سینه شوند. مهمترین موارد عبارتاند از:
- داشتن سینههای بزرگ
- پوشیدن سوتین یا لباسهای تنگ و نامناسب
- تعویض نکردن منظم لباس زیر
- خشک نکردن کامل ناحیه زیر سینه پس از استحمام
- شیردهی (وجود رطوبت شیر و استفاده از پد سینه)
- استفاده طولانیمدت از پدهای شیردهی مرطوب
- سابقهی عفونت قارچی واژن
- زندگی در آبوهوای گرم و مرطوب
- تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس)
این عوامل موجب حبس رطوبت، افزایش اصطکاک پوست یا تضعیف سد دفاعی پوست میشوند و در نتیجه احتمال رشد قارچ در ناحیه زیر سینه را بالا میبرند. علاوه بر موارد فوق، برخی افراد به طور کلی بیشتر مستعد ابتلا به عفونتهای قارچی پوست هستند. از جمله این گروهها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- زنان باردار: تغییرات هورمونی و تضعیف نسبی ایمنی در بارداری میتواند خطر عفونت قارچی را افزایش دهد.
- افراد دارای اضافهوزن یا چاق: چینهای پوستی در این افراد بیشتر بوده و تعریق آنها نیز زیاد است؛ در نتیجه محیط مناسبی برای رشد قارچ ایجاد میشود.
- افرادی که آنتیبیوتیک مصرف میکنند: مصرف آنتیبیوتیک به مدت طولانی یا دوز بالا میتواند باکتریهای مفید پوست را از بین ببرد و رشد قارچها را تسهیل کند.
- افراد با ضعف سیستم ایمنی: مبتلایان به بیماریهایی مثل دیابت کنترلنشده یا افرادی که داروهای سرکوبگر ایمنی (کورتونها، شیمیدرمانی و …) مصرف میکنند، بیشتر در معرض عفونت قارچی شدید قرار دارند.
علائم عفونت قارچی پستان
عفونت قارچی پستان معمولاً به صورت بثورات قرمز رنگ در ناحیهی زیر سینه بروز میکند. این راش ممکن است در جایی که پوست سینه با پوست دیوارهی قفسه سینه تماس دارد، ایجاد شود و گاهی به نواحی اطراف نیز گسترش یابد. علائم و نشانههای شایع این عفونت قارچی عبارتاند از:
- قرمزی و التهاب پوست: ظاهر شدن لکهها یا نواحی قرمز و ملتهب در چین زیر سینه. این ناحیهی قرمز ممکن است براق به نظر برسد یا با کمی ورم و برجستگی همراه باشد.
- خارش شدید: احساس خارش مداوم و آزاردهنده در محل عفونت که گاهی به صورت سوزنسوزن شدن یا گزگز توصیف میشود.
- سوزش یا درد: پوست مبتلا ممکن است دچار سوزش شدید شود یا در موارد پیشرفته، دردناک گردد (به خصوص هنگام لمس یا سایش لباس).
- خشکی و پوستهپوسته شدن: پوست اطراف بثورات میتواند خشک شود، ترکهای ریزی پیدا کند یا پوستهپوسته شود.
- تاول و ترشح: در عفونتهای شدیدتر، ممکن است تاولهای کوچکی روی پوست ظاهر شوند که ترکیده و مایع شفافی از آنها خارج شود. این ترشحات روی پوست خشک شده و دلمه میبندند. گاهی به دلیل حضور باکتریهای همراه، ترشحات بوی ناخوشایندی پیدا میکنند.
در موارد شدید، التهاب و خراش پوست ناشی از خارش مداوم میتواند به ترک خوردن و حتی خونریزی مختصر پوست بینجامد. همچنین عفونت قارچی گسترده ممکن است بوی بدی در آن ناحیه ایجاد کند. به یاد داشته باشید که هر درد یا ناراحتی در سینه الزاماً به معنای عفونت قارچی نیست؛ برای مثال، در عفونت باکتریایی بافت پستان (ماستیت) نیز درد و قرمزی رخ میدهد اما معمولاً با تب و علائم شدیدتر همراه است. اگر علاوه بر بثورات پوستی، دچار تب، لرز یا احساس تودهی دردناک در سینه شدید، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا سایر علل احتمالی (مانند ماستیت یا مشکلات پوستی دیگر) بررسی و رد شوند.
عفونت قارچی پستان در دوران شیردهی (برفک سینه)
یکی از انواع رایج عفونت قارچی پستان، برفک نوک سینه در مادران شیرده است. برفک سینه زمانی رخ میدهد که قارچ کاندیدا از طریق ترکها یا شکافهای ریز پوست نوک سینه وارد بافت سینه شود و در مجاری شیری رشد کند. این عارضه معمولاً پس از یک دوره شیردهی بدون مشکل، ناگهان باعث درد شدید در نوک پستان و سینه میشود. عواملی مانند ترک خوردن نوک سینه بر اثر شیردهی نادرست یا مصرف آنتیبیوتیک در مادر یا نوزاد (که باعث برهم خوردن تعادل میکروبهای طبیعی میشود) میتواند زمینهساز بروز برفک سینه باشد.
علائم برفک سینه در مادر شیرده: اگر مادر در حین شیردهی یا کمی پس از آن، درد تیرکشنده و سوزانندهای در هر دو سینه احساس کند (در حالی که قبلاً شیردهی بدون درد بوده است)، احتمال عفونت قارچی مطرح میشود. این درد ممکن است تا یک ساعت پس از هر وعده شیردهی نیز ادامه یابد. نوک پستانها ممکن است قرمز، براق یا پوستهپوسته شوند و خارش یا سوزش داشته باشند. در مواردی رنگ هالهی پستان به صورتی یا قرمز غیرعادی درمیآید. گاهی مادر متوجه هیچ ضایعهی ظاهری خاصی روی نوک پستان نمیشود اما درد عمیق سینه (خصوصاً بین وعدههای شیردهی) آزاردهنده است.
به نقل از سایت The Women’s: عفونت برفک سینه و نوک پستان میتواند باعث درد شدیدی در پستان و نوک پستان شود.
علائم برفک دهان در نوزاد: نوزادی که از مادر مبتلا به برفک سینه شیر میخورد، ممکن است خودش هم دچار برفک دهان شود. نشانههای برفک دهان نوزاد شامل موارد زیر است:
- لکهها یا پلاکهای سفید شیریرنگ در دهان نوزاد (روی زبان، لثهها، سقف دهان یا داخل گونهها) که با کشیدن آرام یک گاز استریل پاک نمیشوند.
- بیقراری نوزاد هنگام شیردهی یا امتناع از مکیدن (به دلیل درد در دهان).
- یک لایهی سفید روی لبهای نوزاد.
- ادرار سوختگی شدید و مقاوم به درمان در ناحیه پوشک نوزاد (برخی از نوزادان مبتلا به برفک دهان دچار ضایعات قارچی همزمان در ناحیهی ران و پوشک میشوند).
اگر مادر یا نوزاد هر یک علائم برفک را داشته باشند، معمولاً پزشک درمان را برای هر دوی آنها به طور همزمان آغاز میکند. انتقال قارچ بین مادر و فرزند به سادگی رخ میدهد؛ نوزاد میتواند هنگام شیردهی قارچ را از مادر بگیرد و برعکس، مادر از دهان نوزاد مجدداً آلوده شود. بنابراین برای پیشگیری از رفتوبرگشت عفونت، درمان باید همزمان برای مادر و کودک انجام شود.
درمان برفک سینه: خوشبختانه میتوانید در دوران درمان هم به شیردهی ادامه دهید و لازم نیست شیردهی را متوقف کنید. پزشک معمولاً یک داروی ضدقارچ موضعی برای مادر تجویز میکند تا پس از هر بار شیردهی روی نوک هر دو پستان مالیده شود (مثلاً کرم نیستاتین یا کلوتریمازول). برای نوزاد نیز یک ژل یا قطره ضدقارچ خوراکی (نیستاتین یا میکونازول خوراکی) در نظر گرفته میشود که با انگشت تمیز یا گوشپاککن داخل دهان نوزاد استعمال میگردد.
این داروها بیخطر بوده و طی چند روز برفک را مهار میکنند. معمولاً طی ۲ تا ۳ روز پس از شروع درمان، علائم مادر و نوزاد رو به بهبود میرود و طی حدود یک هفته عفونت برطرف میشود. البته برای جلوگیری از عود، باید دوره درمان (که ممکن است یک تا دو هفته باشد) کامل شود، حتی اگر علائم زودتر از بین بروند.
برای جلوگیری از پخش شدن عفونت قارچی در منزل، به این نکات توجه کنید: شستوشوی دقیق دستها پس از هر تماس با سینه یا تعویض پوشک نوزاد، استفاده از حوله تمیز و مجزا برای هر یک از مادر و کودک، شستوشو و استریل کردن پستانک، شیشهشیر و اسباببازیهایی که نوزاد در دهان میگذارد، تعویض مکرر پدهای شیردهی و شستن آنها با آب داغ و خشک کردن در آفتاب، و جوشاندن سرشیشه و پستانک به طور روزانه مفید است. همچنین سوتین شیردهی خود را هر روز با آب گرم و مواد شوینده بشویید و در معرض هوای آزاد خشک کنید.
اگر در دوران ابتلا به برفک سینه، شیر خود را دوشیدید، بهتر است آن شیر را فریز نکنید و ظرف ۲۴ ساعت به نوزاد بخورانید؛ انبار کردن شیر آلوده ممکن است باعث عود عفونت در آینده شود. در صورتی که با گذشت ۵ تا ۷ روز از شروع درمان هنوز درد و ناراحتی زیادی حس میکنید یا بهبودی حاصل نشده است، حتماً مجدداً به پزشک خود مراجعه کنید تا سایر علل درد پستان (مانند شقاق عمیق یا ماستیت) بررسی گردد و در صورت لزوم داروی قویتری تجویز شود.
روشهای درمان عفونت قارچی پستان
برای درمان عفونت قارچی پوست زیر سینه، معمولاً از داروهای ضدقارچ موضعی استفاده میشود. این داروها را میتوانید با مشورت پزشک از داروخانه تهیه کنید (بسیاری از آنها بدون نسخه هم در دسترس هستند). کرم یا پماد ضدقارچ باید مستقیماً روی ناحیه درگیر پوست مالیده شود و معمولا روزی ۲ تا ۳ نوبت به مدت ۱ تا ۲ هفته استعمال میگردد. از جمله رایجترین داروهای ضدقارچ موضعی برای این منظور میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- میکونازول (کرم یا پودر موضعی)
- کلوتریمازول (کرم موضعی)
- نیستاتین (کرم یا پودر موضعی)
این داروها قارچ کاندیدا را از بین میبرند یا جلوی رشد آن را میگیرند. در موارد عفونت قارچی گسترده یا مقاوم که به درمانهای موضعی پاسخ نداده است، ممکن است داروی ضدقارچ خوراکی نیز توسط پزشک تجویز شود. به عنوان مثال، قرص فلوکونازول معمولاً به مدت کوتاه (مثلاً یک دوز در هفته برای ۲ تا ۴ هفته) استفاده میشود تا عفونت عمیقتر را ریشهکن کند.
گاهی برای کاهش التهاب و خارش شدید، پزشک همراه با درمان ضدقارچ یک پماد کورتیکواستروئید ضعیف (مثلاً هیدروکورتیزون ۱٪) را نیز برای چند روز توصیه میکند تا قرمزی و سوزش پوست زودتر تسکین یابد. توجه داشته باشید که مصرف کرم کورتونی تنها باید کوتاهمدت و تحت نظر پزشک باشد، زیرا استفاده طولانی از آن میتواند مقاومت قارچ را افزایش دهد یا عوارضی روی پوست بدهد.
علاوه بر مصرف دارو، رعایت بهداشت و خشک نگه داشتن زیر سینه بخش مهمی از درمان است. پوست این ناحیه را روزی چند بار با آب ولرم و صابون ملایم شستشو دهید و خوب خشک کنید. در حد امکان چند ساعت در روز را بدون سوتین در منزل بگذرانید تا هوا به زیر سینه برسد و رطوبت پوست تبخیر شود. پوشیدن لباسهای نخی گشاد در دوران درمان کمک میکند اصطکاک کمتری ایجاد شود و پوست سریعتر ترمیم گردد. استفاده از پودرهای خشککننده مانند تالک یا نشاستهی ذرت بعد از حمام میتواند رطوبت باقیمانده را جذب کرده و محیط را برای قارچ نامناسب کند.
با انجام این اقدامات، معمولاً علائم ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت شروع به بهبود میکنند. با این حال درمان را تا مدت زمان تجویز شده ادامه دهید تا عفونت کامل ریشهکن شود. اگر با وجود درمان طی ۱۰ تا ۱۴ روز بهبودی حاصل نشد یا علائم بدتر شدند، لازم است برای بررسی بیشتر دوباره به پزشک مراجعه کنید.
راههای پیشگیری از عفونت قارچی پستان
پس از درمان عفونت قارچی، احتمال دارد در آینده مجدداً تحت شرایط مساعد این مشکل عود کند. برای همین، رعایت نکات پیشگیرانه اهمیت زیادی دارد. مهمترین توصیهها برای پیشگیری از عفونت قارچی پستان عبارتاند از:
- خشک و تمیز نگه داشتن زیر سینهها: سعی کنید همیشه پس از تعریق زیاد یا استحمام، چین زیر سینه را به دقت خشک کنید. برای این کار میتوانید از یک حولهی نرم نخی استفاده کنید و با ملایمت رطوبت را بگیرید. حتی استفاده از سشوار روی باد سرد با فاصلهی مناسب نیز روش خوبی برای خشککردن این ناحیه است. رطوبت دشمن پوست شما در این ناحیه است؛ هر چه خشکتر باشد، احتمال رشد قارچ کاهش مییابد.
- استفاده از پودرهای جاذب رطوبت: اگر خیلی عرق میکنید یا در آبوهوای شرجی زندگی میکنید، بعد از خشک کردن پوست میتوانید مقدار کمی پودر بچه یا پودر تالک در زیر سینهها بزنید. این پودرها رطوبت را جذب میکنند و نمیگذارند محیط مرطوبی برای رشد قارچ فراهم شود. (توجه کنید که اگر پوستتان ترک خورده یا زخمی است، پودر مستقیماً روی زخمها ریخته نشود.)
- انتخاب لباس زیر مناسب: از سوتینهای نخی، خنک و اندازهی مناسب استفاده کنید. سوتینهای تنگ یا آنهایی که جنس الیافشان مصنوعی است و اجازه تهویهی پوست را نمیدهند، عامل مهمی در عرقسوز شدن و قارچگرفتن زیر سینه هستند. سوتین خود را حداقل روزی یک بار عوض کنید و بشویید. حتماً پس از شستشو، آن را کاملاً خشک کنید (ترجیحاً در مقابل آفتاب). از پوشیدن سوتین در زمان خواب اجتناب کنید تا پوست زیر سینه در طول شب هوا بخورد.
- تعویض منظم پدهای شیردهی: رطوبت شیر که در پدهای شیردهی جمع میشود محیط ایدئالی برای قارچهاست. اگر در دوران شیردهی از پد استفاده میکنید، حتماً از نوع بدون لایهی پلاستیکی (قابل تنفس) انتخاب کنید. پد یکبارمصرف را زود به زود عوض کنید (هر بار که خیس یا مرطوب شد). پدهای پارچهای قابل شستشو را هم با آب داغ و شویندهی ملایم بشویید و در آفتاب خشک کنید.
- رعایت بهداشت دستها: دستهای شما ناقل انواع میکروبها هستند. هر بار قبل از لمس کردن سینهها، شیردهی به نوزاد، تعویض پد سینه یا استفاده از کرمهای موضعی، دستهای خود را با آب و صابون بشویید. همچنین بعد از هر بار تماس دست با ناحیه زیر سینه (مثلاً هنگام خشک کردن یا مالیدن دارو) دستهایتان را تمیز بشویید. این کار ساده جلوی انتقال قارچ یا سایر باکتریها را به پوست حساس زیر سینه میگیرد.
- کنترل وضعیتهای زمینهای: همانطور که گفته شد، برخی شرایط پزشکی خطر عفونت قارچی را بالا میبرند. اگر دیابت دارید، حتماً قند خون خود را تحت کنترل نگه دارید تا سیستم ایمنی بدن عملکرد بهتری داشته باشد. در افراد دارای اضافهوزن، کاهش وزن تدریجی میتواند با کمتر کردن چینهای پوستی و کاهش تعریق، احتمال ابتلا به عفونتهای قارچی را کم کند. در صورتی که به خاطر بیماریهای دیگر مجبور به مصرف طولانیمدت کورتون یا آنتیبیوتیک هستید، حتماً با پزشک درباره راهکارهای جلوگیری از عفونت قارچی مشورت کنید. گاهی پزشک میتواند همراه با آن داروها، مصرف همزمان پروبیوتیک یا پمادهای ضدقارچ پیشگیریکننده را توصیه نماید.
- توجه به رژیم غذایی: رژیم غذایی سرشار از قند و کربوهیدراتهای تصفیهشده (مانند شیرینیجات، نوشابه، نان و برنج سفید) میتواند رشد قارچ کاندیدا را تشدید کند. سعی کنید مصرف این مواد را محدود کرده و در عوض از سبزیجات، میوههای تازه و غلات سبوسدار بیشتر استفاده کنید. حفظ وزن در محدوده سالم و گنجاندن ماست پروبیوتیک یا مکملهای پروبیوتیک در برنامه غذایی نیز میتواند به متعادل نگه داشتن جمعیت میکروبهای مفید و مضر در بدن کمک کند.
با رعایت موارد بالا، میتوانید تا حد زیادی از بروز مجدد عفونت قارچی در ناحیه سینه جلوگیری کنید. به یاد داشته باشید که پیشگیری همیشه آسانتر و کمهزینهتر از درمان است.
آیا عفونت قارچی پستان خطرناک است؟
شاید این سوال برایتان مطرح شود که آیا این عفونت قارچی میتواند سلامت کلی شما را تهدید کند یا عوارض جدی به دنبال داشته باشد. خبر خوب این است که عفونت قارچی پستان در اکثر موارد یک عارضه خطرناک و تهدیدکننده زندگی نیست. این مشکل بیشتر یک ناراحتی موضعی محسوب میشود که خوشبختانه با درمانهای ساده قابل کنترل است. پزشکان معمولاً برای درمان قارچ زیر سینه استفاده از کرمهای ضدقارچ موضعی را توصیه میکنند و همانطور که گفته شد، حفظ خشکی و تهویه پوست (مثلاً با پودرهای خشککننده) نیز به جلوگیری از عود آن کمک میکند.
اگر عفونت قارچی پستان به موقع تشخیص داده شود و درمان مناسب شروع گردد، طی چند روز تا یکی دو هفته کاملاً برطرف میشود و عارضه خاصی به جا نمیگذارد. خطر اصلی زمانی است که فرد درمان را جدی نگیرد؛ در این حالت ممکن است عفونت گسترش یافته و مزمن شود یا اینکه ترکهای پوستی ایجاد شده در اثر آن، راه را برای ورود باکتریها باز کنند و یک عفونت باکتریایی ثانویه روی پوست ایجاد گردد.
بنابراین حتی با اینکه این عفونت را نمیتوان یک بیماری خطرناک دانست، بهترین کار درمان بهموقع و پیشگیری از شدیدتر شدن آن است. به محض مشاهده علائم مشکوک، دست به کار شوید: پوست را تمیز و خشک نگه دارید، از داروهای ضدقارچ استفاده کنید و در صورت نیاز با پزشک مشورت نمایید. با این رویکرد، عفونت قارچی سینه به سرعت مهار خواهد شد و جای نگرانی نخواهد بود.
کلام آخر
عفونت قارچی پستان هرچند آزاردهنده و ناراحتکننده است، اما خوشبختانه با مراقبت صحیح و درمان مناسب کاملاً قابل درمان و پیشگیری است. کافی است به سلامت پوست خود توجه کنید؛ نواحی چیندار مانند زیر سینه را خشک و تمیز نگه دارید و به محض مشاهده علائم غیرعادی، اقدامات لازم را انجام دهید. با رعایت نکاتی که گفته شد و استفاده از داروهای ضدقارچ موثر، میتوانید به سرعت این عفونت را مهار کنید و از بازگشت دوباره آن جلوگیری نمایید. به خاطر داشته باشید که بدن شما در مقابل عفونتها توانایی دفاعی بالایی دارد، فقط باید با مراقبت و رسیدگی، به آن در انجام وظایفش کمک کنید.
آیا شما هم تا به حال با عفونت قارچی پستان مواجه شدهاید؟ تجربهها، نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاهها با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید. اشتراکگذاری تجربیات شما میتواند به دیگران در مواجهه با این مشکل کمک کند. امیدواریم با به کار بستن توصیههای ذکر شده همواره سالم و تندرست باشید.
